Hiệu ứng Màng lọc tâm trí: Khám phá mặt tối của mạng xã hội

Ngày nay, nhiều người sử dụng mạng xã hội như một kênh tiếp nhận thông tin chủ yếu. Tuy nhiên mạng xã hội với nhiều thông tin đa dạng, đa chiều cũng mang lại những mặt tối nhất định, chẳng hạn như hiệu ứng Màng lọc tâm trí (Mental Filter).

Màng lọc tâm trí là gì?

Hiệu ứng Màng lọc tâm trí - Cách chúng ta tiếp nhận thông tin
Nguồn: Shutterstock.com

Định nghĩa

Màng lọc tâm trí là một thuật ngữ mô tả sự biến dạng nhận thức hoặc cách tư duy sai lệch, làm tăng nguy cơ mắc chứng lo âu, trầm cảm. Khi suy nghĩ thông qua màng lọc này, người ta chỉ tập trung vào các khía cạnh tiêu cực của vấn đề và lọc ra tất cả những khía cạnh tích cực (Star, 2020).

Ví dụ trực quan của màng lọc tâm trí là khi đăng tải một bức hình lên mạng xã hội, có nhiều comment tích cực dành cho bạn, nhưng bạn chỉ tập trung vào những bình luận tiêu cực, từ đó ảnh hưởng đến tinh thần.

Các triệu chứng cần biết về Màng lọc tâm trí

Các triệu chứng có thể gặp phải khi xuất hiện hiệu ứng màng lọc tâm trí có thể kể đến như như thường xuyên cảm thấy căng thẳng, lo lắng hoặc có biểu hiện của trầm cảm, tự ti, cảm thấy bản thân yếu kém và tự đánh giá thấp giá trị bản thân. 

Cách mạng xã hội ảnh hưởng đến "Màng lọc tâm trí" của người dùng

Hiệu ứng màng lọc tâm trí nên được hạn chế vì nó là một khuynh hướng tìm kiếm thông tin mang tính tiêu cực. Tuy nhiên, trên các nền tảng số vẫn đang tồn tại nhiều tính năng góp phần thúc đẩy hiệu ứng này lên tâm lý của người dùng, bao gồm:

Thuật toán "Bong bóng bộ lọc"  giúp chọn lọc những thông tin người dùng muốn xem
Nguồn: Internet

Bong bóng bộ lọc (Filter Bubble)

“Bong bóng bộ lọc” (Filter Bubble) đề cập đến việc các trang web sử dụng thuật toán để chọn lọc những thông tin mà người dùng muốn xem, sau đó cung cấp thông tin cho người dùng theo yêu cầu của thuật toán. Các trang web đưa ra những kết quả dựa trên thông tin liên quan đến người dùng, chẳng hạn như hành vi nhấp chuột, lịch sử duyệt web, lịch sử tìm kiếm và vị trí.

Vì lý do đó, các trang web có nhiều khả năng chỉ trình bày thông tin dựa vào hoạt động trước đây của người dùng. Kết quả tìm kiếm được cá nhân hóa từ Google và luồng tin tức được cá nhân hóa từ Facebook là hai ví dụ hoàn hảo cho hiệu ứng này (Techopedia, 2018). Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội đã làm tăng khả năng gặp phải các nội dung không mong muốn dẫn đến hiện tượng “màng lọc tâm trí” với người dùng.

Tham khảo thêm bài viết về thiên kiến xác nhận tại: đây

Thuật toán đề xuất (Recommendation System)

sử dụng rộng rãi các thuật toán đề xuất để lọc nội dung
Nguồn: Internet

Các mạng xã hội sử dụng rộng rãi các thuật toán đề xuất để lọc nội dung xuất hiện trong nguồn cấp dữ liệu của người dùng (Chakraborty et al., 2016). Trong nhiều trường hợp, các bộ lọc này cung cấp kết quả phù hợp với mong muốn của bạn. Tuy nhiên, hiệu ứng mạng lọc tâm trí sẽ dễ dàng xuất hiện nếu kết quả tìm kiếm trên tài khoản của bạn có chứa thông tin sai lệch. Đặc biệt, càng tiếp xúc với nhiều thông tin mang tính tiêu cực, người dùng càng có khả năng tin vào chúng, tạo ra vòng lặp của hiệu ứng “màng lọc tâm trí”.

Những hậu quả của hiệu ứng đem lại cho người dùng

Tạo ra thiên kiến xác nhận: Giới hạn khả năng tiếp thu quan điểm khác

hiện tượng thiên kiến xác nhận,  khiến người dùng chỉ tiếp thu thông tin và quan điểm khớp với quan điểm hiện tại của mình
Nguồn: Internet

“Màng lọc tâm trí” trên mạng xã hội có thể gây ra hiện tượng thiên kiến xác nhận, làm cho người dùng chỉ tiếp thu thông tin và quan điểm khớp với quan điểm hiện tại của mình (Cherry, 2022). Điều này hạn chế khả năng tiếp cận và sự hiểu biết về các quan điểm đa chiều. Thậm chí, màng lọc tâm trí còn có thể gây ra việc truyền tải thông tin sai lệch đến người dùng trên các nền tảng mạng xã hội.

Có cái nhìn tiêu cực về bản thân

Khi những suy nghĩ tiêu cực tái diễn, nó có thể dẫn đến trầm cảm, lo âu và có cái nhìn bi quan về thế giới (Madeleine, 2023). Điều này ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống đời thực, sức khỏe tinh thần và cả thể chất của người dùng mạng xã hội.

Cần làm gì để "đối phó" với hiệu ứng Màng lọc tâm trí

Để tránh rơi vào hiệu ứng màng lọc tâm trí, chúng ta có thể áp dụng một số giải pháp sau:

Quan sát và đánh giá thông tin một cách toàn diện

Người dùng cần hiểu rõ tác động của màng lọc tâm lí đến quan điểm và hành vi, đồng thời, rèn kỹ năng phản biện cá nhân bằng cách quan sát, kiểm tra và đánh giá thông tin một cách kĩ càng. Điều này đòi hỏi sự tự nhìn nhận và khả năng phân tích đa chiều để đảm bảo rằng người dùng không bị ảnh hưởng một cách thiên lệch bởi thông tin hẹp mà hiệu ứng này tạo ra.

Sử dụng phương pháp "Reframing"

phương pháp "Reframing" -  thay đổi cách bạn trải nghiệm
Nguồn: Internet

Người dùng nên dành thời gian điều chỉnh lại những suy nghĩ tiêu cực thông qua kỹ thuật “Reframing”. Reframing là một kỹ thuật để thay đổi cách bạn trải nghiệm một điều gì đó (Amy Morin, 2023). Một tình huống không thay đổi, nhưng cách bạn nhìn nhận tình huống đó sẽ thay đổi. Hầu hết các tình huống trong cuộc sống của chúng ta có thể được xem xét theo nhiều cách. Từ một góc độ khác, chúng ta sẽ thấy câu chuyện diễn ra theo một cách khác đi. Vì thế sẽ giảm bớt những suy nghĩ tiêu cực có thể xảy ra khi tiếp xúc với các nguồn thông tin trên mạng xã hội

Kết luận

Mạng xã hội là một nền tảng hữu ích với đa dạng thông tin, giúp người dùng dễ dàng kết nối và lan tỏa thông tin. Tuy nhiên những nguồn thông tin này đôi khi sẽ tạo ra hiệu ứng màng lọc tâm trí cho người dùng, khiến họ rơi vào những cảm xúc cực đoan khi chỉ tập trung nhìn nhận vấn đề theo một hướng tiêu cực. Lúc này người dùng cần bình tĩnh nhìn nhận lại để có một cái nhìn khách quan, toàn diện, cố gắng để không bị ảnh hưởng bởi hiện tượng Màng lọc tâm trí trên mạng xã hội và tìm kiếm những thông tin tích cực để giữ tâm trạng tốt.

Nguồn tham khảo:

  1. Madeleine. (2023). Mental Filtering: What to Know About This Cognitive Distortion. A Cognitive Connection. https://acognitiveconnection.com/cognitive-distortion-mental-filtering/#:~:text=Consequences%20Of%20Mental%20Filtering,pessimistic%20view%20of%20the%20world
  2. Amy Morin, L. (2023) How cognitive reframing works, Verywell Mind. Available at: https://www.verywellmind.com/reframing-defined-2610419
  3. Mental filtering: 3 mental filtering examples - 2023. MasterClass. (n.d.). https://www.masterclass.com/articles/mental-filtering 
  4. Techopedia. (2018, May 17). What is a Filter Bubble? - Definition from Techopedia. https://www.techopedia.com/definition/28556/filter-bubble
  5. Star, K., PhD. (2020). Mental Filters and Panic Disorder. Verywell Mind. https://www.verywellmind.com/mental-filters-and-panic-disorder-2584186
  6. Star, K., PhD. (2020). Mental Filters and Panic Disorder. Verywell Mind. https://www.verywellmind.com/mental-filters-and-panic-disorder-2584186
  7. Cherry, K. (2022). What Is the Confirmation Bias? Verywell Mind. https://www.verywellmind.com/what-is-a-confirmation-bias-2795024 
Phổ biến
Sức hút của việc mua sắm trực tuyến: Tại sao TikTok lại khiến bạn muốn mua những thứ không cần thiết?

Chúng ta, chắc hẳn không chỉ một lần, đã "lỡ tay" chốt đơn mua những món đồ không cần thiết khi đang lướt TikTok. Những video ngắn quảng cáo đầy cuốn hút và mới mẻ có thể thôi thúc ham muốn mua sắm trực tuyến của bản thân một cách đáng ngạc nhiên. Bạn có […]

Đọc thêm
Digital Detox: Đã Đến Lúc Thanh Lọc Mạng Xã Hội Để Cân Bằng Cuộc Sống

Sau một ngày hoạt động thật năng suất, bạn quay trở về nhà. Điều đầu tiên bạn muốn làm để xả hơi là gì nhỉ? - Một trong số đó chắc hẳn là lướt mạng xã hội. Bước vào thế giới ấy, bạn vô thức tiếp nhận rất nhiều nguồn tin nóng hổi, nhưng cũng […]

Đọc thêm
Khủng hoảng bản sắc cá nhân ở Gen Z: Sự thật đằng sau những hình ảnh "hoàn hảo" trên mạng xã hội

Chiến tranh, dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế, thay đổi khí hậu,.... là những khủng hoảng đang tàn phá đời sống của nhiều người với tốc độ chóng mặt. Gen Z là một trong những nhóm tuổi bị ảnh hưởng nặng nề nhất khi phải trưởng thành trong tình hình đầy bất động. Bên cạnh […]

Đọc thêm
arrow-up-circle linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram
Verified by MonsterInsights